Linux walon - Vosse copiutrece e walon avou Linux, Windows ou Mac - Walotux

Li djouweu d' media VLC (VLC Media Player)

Djan — 2012-04-12T21:12:58Z

Li pus cnoxhou des libes djouweus d' muzike, Videolan, po Windows, MacOS eyet Linux. Asteure e walon!

VLC (Videolan) est on djouweu d' media ki rote so Windows, Linux eyet Mac OS.

VLC sait lére bråmint des cognes di fitchîs (odio eyet videyo). Vos ploz vey sol waibe da Videolan li djivêye di totes les cognes eployåves avou VLC.
VLC sait lére eto diferinnès sôres di media : CD, DVD.
VLC sopoite les sortites.
Vos savoz candji l' aparexhance di l' eterface so Windows et Linux avou les peas.

Astaler dins Linux

Pos astaler dins openSUSE, clitchîz sol boton a droete et shure çou k' on vos dit. Si vosse sicribanne est e walon, VLC vénrè e walon.

Po openSUSE 12.1

Po openSUSE 11.4

Po openSUSE 11.3

Po openSUSE 11.2

Po openSUSE 11.1

Astaler dins Windows

Aberwetez Videolan chal eyet shure les instruccions

Astaler dins MacOS

Aberwetez Videolan chal eyet shure les instruccions

Kékès waitroûlêyes dins MacOS X


Djivêye a djouwer: Li djivêye des bokets a djouwer (playlist)


Efets videyo: Les efets videyo apontiåves


Efets odio: Les efets odios apontiåves


Léjeu videyo: Li léjheu videyo e dalaedje avou l' tchoes des sortites

Gråces et merci cint côps å Gaytan k' a fwait tot ç' ratournaedje la tot seu. Bea ovraedje !

Li pitite TSF

Francis — 2012-03-17T17:34:49Z

En programe po xhoûter ene boune dozaine di posses émeteus di TSF k'o pout shôuter so Internet dins l'Beldjike. On wéra rade k'il a bråmint des emetteus flamins.

I n'a waire d'afwaires co a dire so ci programe là: tot est spliki pa les filactères - eyet i n'd waire eto des filactères.

Passete a lisses (PasseteALisses.exe)

Francis — 2010-05-05T18:24:40Z

Programe WINDOWS po fé des lisses di fitchîs fotos : lisse po taper evoye, lisse po z'imprimer, lisse po z'evoyî a ene saki, lisse po ene ote saki evnd

Bouter so des lisses di fitchîs PasseteALisse est fait po vos aidî a bouter so des lisses di fotos : en mimne timpe k'o riwaite tote ene pèkeye di fotos, on decide, po chekene a si tour, dins kéne(s) lisse(s) ki li foto doet esse metuwe.

Lisse di (nos da des) fitchîs Ene lisse corespond aveu ene sacwè k'o vout fé aveu tos les fitchîs ki leu no est dins li lisse. Vos estoz tertos å corant d'å mwins sacwants ovraedjes so des lisses pa egzimpe · taper evoye tos les fitchîs d'ene lisse, copyî tos les fitchîs d'ene lisse so on CR-Rom ou bén DVD · candjî di ridoe tos les fitchîs d'ene lisse. · ... Dins tos ces cas la, po fé li lisse, vos n'avoz k'a clitchî so li no di cheke fitchî - en aspoyant, sins li lachi so li toutche CTRL

Mins il a des côps eyu c' ki rén k'ene lisse n'est nén assez, eyet k'o vout fé pusse ki ene lisse. Eyet c'est dins ces cas la ki PasseteALisses.exe pout vos siervi. Pa egzimpe cwand vos passez èn rivowe totes les fotos di vosses vacances å Marok (aveu les cameras d'ådjourdu vos n'd'avoz bén seur des cintaines) : · c't'elle ci fåt li taper evoye, · c't'elle la i fåt l'imprimer, · c't'elle ci i fåt l'evoyî a nos efants, · c't'elle la i fåreut bén l'imprimer eyet co l'evoyî à nos efants, · c't'elle ci dji va li mete dins on pitit diaporama so les fleurs do Marok, · c't'elle la so li diaporama des måjhones do Marok · evnd

Kimint vwoet on les lisses ? Passete a lisse va mostrer èn paket di lisse cåzumint eshones, vu k'eles sont dins ène baterie d' "onglets", ki vo n'avoz k'a clitchî so èn des onglets po vî el lisse k'a si no so l'onglet. Dins l'egzimpe ci padzo, o pout bouter so 5 lisses do prodjet EGZIMPE, eyet c'est li lisse "a evoyî à Jacques" k'o vwoet

Astalaedje Aberweter eyet disfachî (unzip) les deus fitchîs ci padzo dins li minme ridoe.


programe a mete p.e. dins c:\program files\PasseteALisses\


aidance (fitchî help.exe) a mete dins li minme ridoe

Rexhowe del vicante plake d' openSUSE 11.2 e walon

Djan — 2010-04-01T17:36:42Z

Nos estans tot binamés di vs prezinter l' vicante plake d' openSUSE e walon k' nos avans adiercî por vos.

openSUSE, c'-est on sistinme d' operance Linux libe, modiene eyet åjhey a-z eployî. openSUSE, c'-est ene des distribucions Linux les pus populaires do moumint. Vos avoz dins openSUSE tos les programes ki vs avoz mezåjhe po bouter so voste éndjole: KOffice, Firefox, Konqueror, cliyints d' emilaedje, programes po-z aschoûter del muzike, dessiner, fé des waibes ou co bén des djeus.

Ådjourdu, gråce a Walotux et ås ratourneus k' ont ovré des anêyes po rmete les programes e walon, vos ploz åjheymint astaler tot vosse sistinme e walon so l' éndjole da vosse.

Li vicante plake est ene plake lazer (CD) ki vs permet d' enonder li sistinme Linux el vicante memwere (li RAM) sins rén astaler sol deure plake di voste éndjole. Après l' awè eployî, vos l' poloz distinde et rén n' srè wårder so vosse copiutrece. Li sistinme d' astalé so vosse deure plake (Windows, Mac OS...) ni srè nén toutchî.

Aberwetez li vicante plake eyet l' mete so-z ene plake lazer

Aberwetez li fitchî ISO del vicante plake: openSUSE_11.2_e_walon.i686-1.9.22.iso

(md5sum [1]: b6dffd09feb41a8cf7154ff6316e59d0)

On côp k' elle est aberwetêye, vos l' poloz broûler [2] so-z ene plakz lazer [3]: esplikêyes po broûler on fitchî ISO so-z ene plake lazer

Adon-pwis, i n' vos dmore k' a l' fé enonder. Totes les esplikêyes di båze so comint enonder l' vicante plake eyet astaler l' vicante plake sont sol PDF vaici pa dzo:


FoyaVPoS112.pdf: On foya d' cwate pådjes d' aidance po bén ataker avou l' vicante plake d' openSUSE 11.2 e walon

A lére eto

[1] po les cis ki cnoxhèt çou k' c' est

[2] graver

[3] CD

Astaler l' vicante plake d' openSUSE 11.2 e walon

Djan — 2010-03-14T16:16:11Z

Nos alans vey vaici les diferinnès etapes po l' astalaedje d' openSUSE 11.2 a pårti del vicante plake adierceye pa Walotux

Enonder l' vicante plake

Vos avoz inte vos mwins l' vicante plake d'-openSUSE e walon adierceye pa Walotux. Po l'-enonder so vosse copiutrece, shuvoz les esplikêyes-:

Stitchîz l' plake lazer dins vosse léjheu d' -plakes eyet renonder voste éndjole.
Adon-pwis i s' pout passer troes afwaires-:
- Li vicante plake s' enonde sins rujhe avou l' vete waitroûle openSUSE. I va, vos ploz passer å pont shuvant.
- Si vs avoz on Mac, tchôkîz l' tape C a l'-enondaedje po prinde li CD ROM.
- Vosse sistinme di dåbitude s'-enonde mins nén l' vicante plake. Vos dvoz d'-abôrd renonder l' copiutrece. Cwand l' éndjole atake, riwaitîz bén li tot prumî messaedje håyné sol waitroûle. On vs dit k' i fåt tchôkî ene tape po candjî l'-apontiaedje (SETUP) ou candjî l' ôre d' -enondaedje (BOOT ORDER). Tchôkîz cisse tape la, c'-est sovint F12, DEL, ESC ou co F2 (ça candje sorlon l' marke del copiutrece). Cachîz après l'-apontiaedje di l'-ôre d' enondaedje eyet tchoezi kel copiutrece s'-enonde sol CD-ROM aprume. Schapez vos apontiaedjes et renonder l'-éndjole. Ele si dvreut enonder sol vicante plake d'-openSUSE.
Leyîz l' vicante plake s'-enonder ça pudrè on pô d' tins disk'-a çk' el sicribanne aparexhe.
Vos ploz asteure sayî les programes del plake al coete. Cwand vs distindroz l' éndjole, rén n'-årè stî schapé et vos n'-åroz rén candjî a vosse deure plake.

Ataker l' astalaedje

Po-z astaler openSUSE 11.2 so vosse copiutrece po do bon, i vs fåt ene deure plake di libe (soeye-t i vos nd avoz deus, soeye-t i vos disfacez Windows). Vos ploz ossu astaler sol minme plake ki Windows mins divant d' fé ça vos dvoz disfragminter spepieusmint vosse deure plake po leyî bråmint del plaece å deujhinme sistinme. Dimandez ns di l' aidance so Walotux po n' nén spotchî Windows. Fijhoz todi ene copeye di såvrité d' vosse sistinme Windows, on n' sait djamåy. Sol sicribanne del vicante plake, clitchîz on côp so l' imådjete Astaler. On purnea di bénvnowe si drove avou l' licince d' openSUSE. Li walon est tchoezi por vos. Clitchîz so Shuvant.

On messaedje aparexhe po vos dire ki tot n' est nén co rmetou e walon. Clitchîz so Continouwer.

Vos ploz asteure apontyî l' eure. Adon-pwis, tchôkîz so Shuvant.

Apontyî l' pårtixhaedje di vos deurès plakes

L' astaleu vos propôze on pårtixhaedje des plakes (loukîz el pådje ki shût). Si vos avoz èn ôte sistinme, i vs propôzrè d' raptiti l' pårticion di Windows po mete openSUSE. Vos ploz fé des candjmints. Si vs avoz ene deujhinme deure plake, c' est vaici k' vos lyi ploz dire so kéne plake astaler Linux avou Ahiver l' apontiaedje des pårticions. Ça sieve ossu a disfacer tote li plake sins wårder l' vî sistinme.

Apontiaedje des uzeus

Tapez vosse no, vosse no d' elodjaedje et vosse sicret (mot d' passe).

Tchuzes d' astalaedje

L' astaleu vos mostere on rascourti di vos tchuzes d' astalaedje. Vos ploz co ndè candjî e clitchant so les bleus tites. Li tite Enondaedje sistinme vos dene li dressêye k' aparexhrè a l' enondaedje po tchoezi l' sistinme a-z enonder (les seccions). Tchôkîz sol boton Astaler po-z astaler po do bon. Racertinez ki vs voloz astaler po do bon. Si vs n' estoz nén seur, djokez vos à ç' moumint la.

Astalaedje

Li sistinme fwait l' astalaedje. Cwand il a fini, i vos dmandrè d' renonder l' copiutrece.

Apontiaedje otomatike

openSUSE va cachî après tos les éndjins (waitroûle, sicrirece, cwåte grafike, evnd.) di voste éndjole et ls apontyî otomaticmint. C' est l' moumint d' aloumer vosse sicrirece (imprimante) po k' ele fouxhe ricnoxhowe!

Vosse session s' drove. Asteure, openSUSE est astalé. Proficiate.

Broûler on fitchî ISO so ene plake lazer CD ou DVD

Djan — 2010-03-14T15:39:34Z

Comint broûler ene plake lazer avou on fitchî imådje ISO aberweté del daegntoele? Les esplikêyes da Walotux.

La k' vos avoz aberweté l' fitchî ISO do CD ou do DVD d' openSUSE ou èn ôte Linux et k' vos n' savoz nén cwè fé avou? On vs va aidî.

Si vs boutez dins Windows, vos avoz kécfeye on programe di broûlaedje des plakes lazer ki sait broûler des imådjes come Nero, metans, ca l' usteye sitandård di broûlaedje di plakes lazer di Windows XP nel sait nén fé.

Dins Linux, vos vs poloz siervi d' K3B oudon-bén d' Brasero.

Vos dvoz tchoezi dins vosse programe po broûler les plakes di “Graver une image/ISO”. I vos frè foyter dins vos fitchî po tchoezi l' fitchî ISO a broûler. C' est ossu åjhey k' ça.

I n' fåt nén fé ene plake normåle et radjouter l' fitchî ISO ddins. Si vos fjhoz ça, vs åroz ene plake avou on gros fitchî ISO ddins mins k' on n' sårè rén fé avou. Si vos broûlez ene imådje come esplikêye vaici pa dzeu, vos åroz so vosse plake lazer après l' broûlaedje sacwants fitchîs eyet ridants do sistinme Linux.

Si vosse programe po broûler les plakes lazer ni sait nén broûler des imådjes, nos vs conseyans d' aberweter eyet astaler li libe programe InfraRecorder po Windows.

Aberweter l' vicante plake d' openSUSE 11.2 e walon

Djan — 2010-03-14T15:22:20Z

Li meyeuse manire di sayî eyet d' astaler openSUSE est d' aberweter l' vicante plake d' openSUSE 11.2 e walon adierceye pa Walotux.

C' est ene modêye oficire d' openSUSE mins rovrêye pa l' ekipe di Walotux po k' ele rote e walon sins dveur tchicter.

Vos l' poloz aberweter chal: openSUSE_11.2_e_walon.i686-1.9.22.iso

(Some md5 pol controle di l' aberwetaedje: b6dffd09feb41a8cf7154ff6316e59d0)

Vos ploz adon l' broûler so ene plake lazer: vey comint vaici

Èn adrovaedje a openSUSE

Djan — 2010-02-20T15:18:57Z

Bén ataker avou openSUSE Linux. Les bounès afwaires a sawè. On ptit guide po les cis k' vegnnut d' Windows ou di Mac OS. Douvént Linux? Les rascourtis emacralés et tchik et tchak.

Douvént k' ons a tchoezi Linux po rmete e walon

Vey eto Linux, çwè ski c' est d' ça?.

openSUSE est ene distribucion Linux. Ene distribucion est ene sôre di modêye di Linux ki rashonne li nawea Linux et totès sôres d' usteyes et d' programes. I gn a sacwantès distribucions Linux mins eles sont todi basteyes sol minme båze et son côpatibes, c' est djusse li gosse ki candje.

C' est l' sistinme Linux k' a stî tchoezi pos esse rimetou e walo gn a ddja dpus d' dijh ans did ci. Çou sistinme d' operance est on libe programe: i vs dene li droet del candjî eyet del mete a vosse môde (e walon, dijhans) eyet del cossemer librumint, ttosu lontins k' vos dnez ås ôtes li minme droet.

Les eterprijhes come Microsoft oudonbén Apple n' ont pont d' agrès po taxhler ses cwårs po des mançîs lingaedjes k' i gn a waire di djins ki ls eploynut. Dipus, les djins k' ont ratourné tos ces programes e walon boutnut po rén, al måjhon, cwand elle ont do tins a piede, et imnut mia dner leu tins po k' ça sieve a totes les djins purade k' a ene societé capitalisse. Ele pinsnut eto k' ådjourdu Linux est stocaesse, fiyåve, åjhey eyet côpatibe assez pos esse eployî pa totes les djins et nén k' pas les infôrmatikîs.

Douvént k' ons a tchoezi openSUSE et nén Ubuntu?

Ons åreut plou bouter avou Ubuntu, ene ôte distribucion mo populaire, mins openSUSE est ossu bén fwaite eyet åjhey a eployî k' leye. openSUSE eploye li scribanne KDE k' est bén mia ratourné e walon kel sicribanne Gnome, li ci k' est eployî pas Ubuntu.

Si vs voloz ene ôte distribucion Linux e walon, vos ploz sayî Mandriva oudonbén Moblin.

Douvént k' on s' sieve do rfondou walon

Vey eto Li rfondou walon

Nos avans tchoezi l' rifondou walon pask' i permet d' eployî et d' fé des noû-mots d' éndjolike. Nos l' avans tchoezi eto pask' i permet d' awè l' pus grande båze d' uzeu possibe k' on n' årént djamåy yeu en eployant onk des pårlers do walon, rastrindou a on ptit payis. Ça permet ossu d' awè pus di ratourneus, k' i vegnnut d' Lidje, di Nameur, do Roman Payis, d' Tchålerwè ou co d' Libin... Nos pinsans kel rifondou walon est l' avni do walon lingaedje.

Wice k' i sont mes programes ki dj' aveu dins Windows?

Linux est èn ôte sistinme ki Windows et ons eploye sovint des ôtes programes ki sont, li pupårt, libes po fé les minmès afwaires (come dins MacOS wice ki vs ni rtrovroz nén ttafwait les minmes programes ki dins Windows).

Dins openSUSE, ene banslêye di programe sont ddja astalé port vos avou l' sistinme. Voci on tåvlea po rtrover çou k' vos cachîz après dins l' modêye KDE d' openSUSE. Les progames e cråssès letes sont-st e walon, les cis e clintcheyès letes sont-st e francès (ou inglès) eyet les cis avou ene sitoele ni sont nén astalés por vos pal vicante plake di l' astalaedje do sistinme.

Fonccion	Dins Windows	Dins openSUSE
Betchtaedje waibe	Internet Explorer, Firefox	Firefox, Konqueror
Emilaedje, calindrî, infôrmåcions da vosse	Outlook, Thunderbird	Kontact, Thunderbird
Messaedjreye sol moumint (MSM)	Live Messenger, Google Talk, Yahoo Messenger	Kopete, PSI*
Sicrijhaedje di tecses	MS Word	KWord, OpenOffice Writer*
Tåvleu	MS Excel	Kspread, OpenOffice Calc*
Prézintaedjes	MS Powerpoint	KPresenter, OpenOffice Impress*
Båze di dnêyes	MS Access	OpenOffice Base*
Lére les PDF	Adobe Reader	Okular, Adobe Reader*
Manaedjî eyet candjî les fotos	Picasa, ACDSee, ...	Digikam, Picasa*
Sipepieus aspougnaedje di fotos et d' imådjes	Photoshop	Krita, Gimp*
Dessinaedje pa royes (vectoriel)	Adobe Illustrator	Karbon14, Inkscape*
Sicanaedje di documints	Bråmint des programes	Skanlite, XSane*
Lére les videyos, les plakes DVD	Windows Media Player, Videolan (VLC)	Li djouweu dragon,, MPlayer*
Djouwer del muzike (MP3...)	Windows Media Player, iTunes, Videolan (VLC)	Amarok, Kaffeine, Videolan (VLC)**
Lére des plakes CD	Windows Media Player, Videolan (VLC)	KSCD, Amarok, Kaffeine, Videolan (VLC)**
Tchôkes-divins (plug-in) pol betchteu waibe	Flash Player; Java; Windows Media Player	Flash Player; OpenJDK** ou Sun Java; Mplayer-plugin* ou Videolan plug-in*
Broûleu d' plakes (CD, DVD...)	Nero,...	K3b
Bole daegnrece	Google Earth	Marble, Google Earth
Manaedjeu des fitchîs	Windows Explorer	Dolphin
Rastrindaedje/disrastrindaedje des fitchîs	WinZIP	Ark

Les tapes emacralêyes

Dins Windows, cwand l' waitroûle s' edjale ou k' on programe ni respond pus, ons a des emacralêyes tapes come CTRL+ALT+Delete po touwer on programe ou co renonder l' copiutrece. Voci les tapes a conoxhe dins openSUSE:

Ctrl+Alt+Esc: Touwer on purnea. Si vos tchôkîz ces tapes eshonnes, li cursoe s' candjrè e tiesse di moirt. Clitchîz sol programe ki toûne sot pol touwer. Si vos vloz rvini en erî et fé disparexhe li tiesse di moirt, tchôkîz so Esc.
Ctrl+Esc: Vos drove li corwaitoe do sistinme come li Ctrl+Alt+Del dins Windows. Vos avoz l' lisse di tos les programes/processus en alaedje ki savoz touwer. Vos ploz ossu vey li tchedje do sistinme.
Alt+F2: Enonde KRunner. KRunner vos permet d' enonder on programe ki vos n' trovez nén el mwaisse dressêye (tapez s' no eyet voeyoz l' rizultat pa dzo). Si vs tchôkîz l' deujhinme boton a pårti del hintche, vos ploz ariver å purnea po touwer des programes/processus.
Ctrl+Alt+En erî tchôkîz deus côp abeymint: touwer l' session grafike eyet rivni al waitroûle d' elodjaedje sins renonder l' copiutrece. Si vosse session fwait des rujhes, alez dins Sôre di session eyet tchoezi failsafe session, ça enondrè ene session sins rujhe.

Si gn a vraiymint rén ki respond, sayîz çouci:

Ctrl+Alt+F1: Vos permet d' drovi ene conzôle (môde tecse come dins MS Dos). Po renonder l' sistinme, elodîz vs (c' est normå si vos n' voeyoz pont d' pititès sitoeles cwand vos tapez l' sicret) eyet tapez reboot ey adon tchôkîz l' tape Intrêye.
Ôtrumint, vos avoz co todi l' boton d' distindaedje... mins vos aloz kécfeye fé do må a vos fitchîz. Ni fjhoz ça ki si vos n' savoz rén fé d' ôte.

Root, manaedjeu, uzeu, home, pårticion... Cwè ç' çoula? Comprinde Linux

Minme si s' siervi d' on scribanne Linux, ça n' est nén foirt diferin ki d' si siervi di Windows oudonbén d' MacOS, i gn a des afwaires ene miete diferinnes si vs voloz comprinde çou k' vos dmande pa des côps vosse sistinme. Vola kékès "conceptes" di båze pos openSUSE et po Linux.

Les uzeus: Linux est on sistinme avou sacwants uzeus. Èn uzeu est ene sakî conoxhowe pal sistinme avou on login (li no di l' uzeu) eyet on sicret (li mot di passe). Tchaeke uzeu a des droets: i sait fé des sacwès mins nén ds ôtes. C' est foirt important pol såvrité. I gn a todi pol moens deus uzeus: root eyet èn uzeu normå.
- L' uzeu normå (ou les uzeus normås): C' est mi ou c' est vos-ôtes. L' uzeu normå a l' droet d' enonder les programes, sait moussî dins l' ridant da sinne (come "Mes Documents" dins Windows), sait candjî des afwaires loyeyes å scribanne (candjî l' tapisreye, li grandeu eyet l' finté del waitroûle, etet.), lére del muzike ou des videyos, broûler des plakes lazer, aler sol daegntoele ou co evoyî des emiles mins i n' sait nén moussî ezès ridants ds ôtes uzeus, astaler ou oister des programes ou candjî des fitchîs do sistinme. Cwand i vout fé des sfwaitès afwaires, li sistinme l' arinnrè po lî dmander l' sicret do manaedjeu root.
- Root, ossu lomé li manaedjeu (ou su come "super-user"): sait tot fé so voste éndjole: astaler eyet oister des programes, candjî ou disfacer des fitchîs sistinme, candjî les droets des uzeus, aler vey dins les ridants specifikes ås ôtes uzeus et tchik et tchak. Pol dire ôtrumint, il a tos les droets. Mins pos ene råjhon d' såvrité, on n' va djamåy enonder ene session do scribanne elodjî come root, c' est trop dandjreus. S' ene sakî arive a rintrer dins voste éndjole dabôrd ki vs estoz root (pal daegntoele metans), i sårè distrure tot vosse sistinme cas î sait moussî dins totes les coines. Cwand vos dvoz fé ene accion di manaedjmint (ki fåt esse root, come astaler on programe, ene novele sicrirece, radjouter èn uzeu, evnd.) a pårti di vosse session normåle, li sistinme vos arinnrè po vos dmander l' sicret di root. Vos n' seroz adon idintifyî come root ki po fé ciste accion la et rén d' ôte.
Li coxhlaedje do sistinme Linux: Les ridants et les plakes d' on sistinme Linux ni sont nén organijheyes come dins Windows mins ça rshonne bråmint al manire ki c' est fwait dins MacOS. Vaici, pont di "A:", "C:', di "\" ou co d' ridant "Program Files". Tote les plakes (et pårticions) sont ramexhnêyes dins on seu coxhlaedje. Tchake deure plake, plake lazer, plakete ou clé USB est metowe dins on ridant. On dit k' elle est montêye dins c' ridant la. Les diferins liveas inte les ridants sont notés pas des "/" et nén des "\". Voci les ridants ahessåves a conoxhe po comincî.
- / - C' est l' prumî ridant do sistinme, li raecene di cit ci. C' est dins l' ridant raecene k' on trove les ôtes ridants. Tos les componints do sistinme si trovnut dins des ridants efants del raecene "/" come /bin, /boot, /dev, /etc et tchik et tchak. C' est come li ridant "C:\Windows" on î mousse rålmint.
- /home - C' est l' ridant ewou çki sont metous tos les uzeus et leus dnêyes. C' est on pô l' minme kel ridant "Users and settings" dins Windows. I gn a dins /home ostant d' ridant k' i gn a d' uzeus (a pårt root ki s' trove dins /root). Dins l' ridant måjhon di tchaeke uzeu on trove ses documints (c' est la k' vos alez schaper vos tecses, mete vos fotos et vos ôtes fitchîs) mins ossu les apontiaedjes et les fitchîs des diferins programes come les emiles, Firefox, etet... Ces apontiaedjes et ôtes fitchîs des programes sont catchîs et atacnut avou on pont (i gn a, metans, e ridant /home/tux/.mozilla les apontiaedjes et l' muchete ("cache") des programes di Mozilla come Firefox). Po vey les fitchîs catchîs, alez dins Dolphin, li manaedjeu des fitchîs eyet clitchî el dressêye Vey>Mostrer fitchîs catchîs. Èn uzeu n' a nén l' droet d' aler vey et candjî des fitchîs dins l' ridant måjhon des ôtes uzeus. Mins on sait cwand minme pårtaedjî des ridants avou ds ôtes uzeus.
- /usr/bin - On trove vaila tos fitchîs pos enonder les programes normås k' i n' ont rén a vey avou l' manaedjmint do sistinme. Si vos cachîz après on programe po drovi on documint k' on vs a evoyî pas emile et k' i n' est nén dins l' lisse, sayîz del trover dins /usr/bin. Asteme, dins Linux les fitchîs enondåve (exécutables) n' ont nén l' cawete ".exe". I n' ont sovint pont d' cawete ou bén l' cawete ".bin" (come binaire). Les ôtes fitchîs do programe sont dins des ôtes ridants. Inla, on sait trover e minme ridant tos les enondeus des programes.
- /media - Cwand vos stitchîz ene plake lazer ou ene clé USB, openSUSE va "monter" otomaticmint cisse lale dins l' ridant /media. Si vosse clé ou plake a on no, metans "CDopenSUSE", ele aparexhrè dins /media/CDopenSUSE. Sel n' a pont d' no, ele serè metowe dins /media/disk. Mins n' åyoz nén sogne, vosse clé ou vosse plake aparexhrè otomaticmint dins l' manaedjeu des fitchîs pa dzo les diferinnès deurès plakes eyet ene pitite usteye sol sicribanne vos permetrè d' î potchî sins l' diveur cweri dins les ridants.
- /swap - C' est on ridant ewou çk on n' sait nén moussî ddins. C' est la, dins l' pårticion di pårtaedje, kel sistinme wåde les informåcions so les bouyes enondêyes mins edoirmowes cwand ele n' a pupont d' plaece ele vicante memwere (li RAM).
Pårticions: On sistinme Linux est cåzu todi astalé so sacwantès pårticions, c' est insi pol såvrité, c' est ossu pus åjhey pa des côps. Pårti ene deure plake, ça vout dire taeyî a bokets (les pårticions) vosse deure plake come si c' esteuve sacwantès deurès plakes. On sait todi, s' on rastale li sistinme, candjî les pårticions ou les rmete eshonne. openSUSE vos propôzrè, come prémetou, troes pårticions pol sistinme Linux: Li pårticion raecene "/", li pårticion SWAP "/swap" eyet l' pårticion måjhon "/home".
- Li pårticion /home est metowe a pårt po k' si gn a on hapeu k' intere dins vosse sistinme i n' sepe nén aler pus lon kel pårticion "/home", pa wice k' il a-st intré, et n' nén distrure tot vosse sistinme. Dipus, si vs metoz a djoû vosse sistinme ou si vos dvoz l' rastaler, vos ploz ttafwaitmint abwesner et rastaler vosse pårticion raecene, ewou çk on a les programes sins piede vos dnêyes des uzeus (emiles, apontiaedjes des programes, do scribanne...) pask' ele sont dins ene ôte pårticion, li pårticion "/home". Foirt ahessåve.
- Li pårticion "/swap" est abwesnêye sorlon on sistinme di fitchî speciå et aide li memwere RAM cwand gn a bråmint des programes ki rotnut eshonne.
- I gn a el pårticion raecene "/" tos les ôtes ridants ki sont les ridants do sistinme avou les programes, les livreyes éndjolikes et tot l' sistinme.
Pititès et grandès letes: Linux fwait l' diferince inte les ptitès et les grandès letes. Si vos vloz dire li fitchî Scrijhaedjes.txt, vos n' poloz nén taper scrijhaedje.txt. C' est l' minme po les nos d' uzeu et les sicrets.

Les waerbeas eyet l' côpe-feu: li såvrité dins openSUSE

Come dins les Mac, i gn a cåzu nou waerbea (virus) dins Linux. Dipus, li sistinme est bén pus såve ki Windows et 99 % des waerbeas sont fwaits pos ataker Windows et n' ont pont d' efet so les sistinmes Linux. Si vs drovoz on fitchî avou on waerbea dins èn emile, i n' duvreut rén s' passer dins vosse sistinme Linux. Mins nerén, si vos revoyîz cist emile a ene amisse k' a on sistinme Windows, i pôreut esse ataké. C' est pocwè il est possibe d' astaler èn anti-waerbea dins openSUSE come ClamAV ou Antivir.

openSUSE a on côpe-feu prémetou dins l' sistinme. Si vos l' voloz apontyî, alez dins l' Cinte di controle di Yast.

Po fini, come i gn a pont d' waerbea, kel côpe-feu est prémetou et k' on hapeu k' intere ni sait nén distrure tot l' sistinme paski n' sait nén rexhe del pårticion ewou çki s' trove, on pout dire ki Linux, et don openSUSE, est on sistinme ki vs poloz eployî al coete sins beacôp d' dandjî.

Comint astaler on programe? Çou k' i n' fåt nén fé!

Vos avoz l' abutude dins Windows d' aler sol daegntoele, d' aberweter on fitchî "install.exe", del dobe-clitchî eyet d' "shûre les esplikêyes". Si vs sayîz d' fé l' minme dins openSUSE ça va rade esse pé k' amon Laca et vos alez awè des mås d' tiesse et vos alez fé do må a vosse sistinme.

Les fitchîs avou les programes didins sont des fitchîs RPM (avou ene cawete ".rpm"). Les fitchîs RPM sont metous eshonne dins des depots (des rmijhes ewou çk on ramexhene les RPM eshonne). Ces depots sont sol daegntoele (so les sierveus d' openSUSE) ou sos ene plake come li DVD d' openSUSE. Vos ploz radjouter des noveas depots en alant e manaedjeu des depots k' on trove dins l' Cinte di controle di Yast. I gn a deus depots oficires prémetous a l' astalaedje avou dedja des meyes di programes libes (et nén libes). Pos astaler des RPM i gn a deus façons del fé.

Vos ploz aprume aler dins Yast et tchoezi Manaedjî programes. Cachî après li programe ou l' RPM eyet l' astaler. Vey ossu Astaler on programe avou Yast (KDE)

Vos ploz ossu eployî li "On clitche astale". On fitchî "On clitche astale" (cawete ".ymp") est on fitchî ki vs astalrè direk li programe on pô come les "install.exe" di Windows. Vos les ploz trover dins des waibes ki cåznut d' openSUSE (i nd a sacwants so Walotux) oudonbén sol poite waibe [http://software.opensuse.org/search]. Vos ploz taper l' no do programe ki vs cachîz après et i vs donrè tos les cis k' i gn a so les depots openSUSE oficires ou cominåltaires. Vos ploz ossu cweri après on "On clitch astale" dins l' module "Cweraedje di pacaedje (pal waibe)" do Cinte di ontrole di Yast. Clitchîz sol loyén ou l' fitchî "On clitch astale" et on purnea s' drovrè. Shuvoz les instruccions et vs pôroz astaler l' programe.

Çou k' i n' fåt nén fé cwand on n' est nén èn éndjoleu ki sait çk' i fwait (minme s' ene sakî dins on forom vos dit k' c' est ça ki fåt fé):

Côpiler on programe a pårti des sourdants aberwetés del daegntoele. I gn a beacôp d' tchance k' on l' trove dedja copilé pos openSUSE dins ses depots.
Aberweter des fitchîs RPM a pårti d' waibes trovêyes avou Google et ls astaler al mwin. Tos les RPM ki vont s' trovnut dins les depots oficires ou cominåltaires.
Astaler des RPM e roye di cmande dins ene conzôle. I gn a des usteyes grafike pol fé.
Astaler des RPM ki sont fwaits pos ene ôte distribucion Linux ou ene ôte modêye d' openSUSE.

Li rantoele sins fyi

Normålmint, si vs avoz on raloyaedje direk ADSL pa fyi, sel fyi est stitchî a l' enondaedje, openSUSE li riconoxhrè otomaticmint et vos åroz l' daegntoele.

Si tot va bén et k' les mineus po vosse cwåte wifi sont dins openSUSE, vos n' åroz pont d' rujhe. openSUSE l' aponteyrè otomaticmint a l' astalaedje. Vos trovroz el boesse ås imådjetes sistinme [1], ene pitite aplikete do ManaedjeuRantoele. S' ele n' est nén la, alez cweri el dressêye "KNetworkManager".

Vos ploz ossu manaedjî vosse rantoele d' ene façon nén candjante. Po ça, enondez Yast (li cinte di controle d' openSUSE) eyet apontyî vosse rantoele dins Éndjins rantoele > Tchuzes del rantoele. C' est la k' vos ploz tchoezi sel rantoele est manaedjeye pa Yast ou pal ManaedjeuRantoele (KNetworkManager).

Si vosse cwåte n' est nén ricnoxhowe et ki c' est ene cwåte avou ene tchike Atheros, sayî aprume d' astaler les mineus [2] Madwifi. Vizitez http://fr.opensuse.org/Atheros_madwifi po sawè cwè et kesses.

Si Madwifi ni va nén i vos dmore co Ndiswrapper. I vs permet d' astaler l' mineu po Windows (li ci k' est sol plake lazer do vindeu ou so s' waibe) dins Linux. Vizitez http://fr.opensuse.org/Wireless_Network_Card_Installation po ndè sawè dpus.

[1] system tray

[2] pilotes, drivers

WalYoo : ene bawete po riwaitî li waibe

Francis — 2010-02-01T21:26:47Z

Programe po les pinsionés scolîs-informatikîs di Gngnape aprinde a endaler vir les pådjes so li Waibe, comprinde eyet asprover les 7 afwaires a comprinde po riwaitî Internet.

WalYoo, c'est come ene bawete ki aide a bén vir

- cwè esse ki c'est k'ene adresse di pådje so li waibe,

- cwè esse ki c'est k'èn "colå" (F:Favori) k'o va mete so si "bare à pupe" (F:liste des favoris)

- cwè esse ki l'istorike, li lisse des pådjes k'o a stî vir so li waibe

- kimint trover les adresses so li Waibe di totes les pådjes ki l'a sacwant(s) mot(s) dizeu pa egzimpe totes les pådjes ki l'a li mot GENAPPE dizeu.

- kimint trover les adresses di totes les pådjes waibe ki l'a ene imådje dizeu - ki mousse çu k'o vôreut bén vir ... pa egzimpe les pådjes ki l'a ene imådje da CHATEAU GENAPPE

- kimint trover les adresses so li Waibe di totes les pådjes ki l'a les dierinnes noveles so ene sakî ou bén ene plaece pa egzimpe totes les pådjes ki l'a li mot BARAK ou bén OBAMA dizeu. Ni cachîz nén après des noveles so Gngnape : i n'a waire di canlete ki discutént da nozôtes dins les gazetes.

- ki on pout (ou non) endaler d'ene pådje Waibe a ene ôte eyet co a ene ôte evnd (F:etc) en si siervant des hyperloyéns.Wallyoo : kimint si d'zel siervou ?

Kimint s'zel siervu ? Cwand on kimince i n'a k'ene finiesse po intrer ene adresse di pådje waibe, pa egzimpe www.sncb.be Si o ni cnoxhe pont d'adresse insi, i fåt d'zel dimander sacwantes à ene sakî, pa egzimpe à Monsieu Patrick, (el gayard da l'biblioteke).

Après, aveu li menu, o pout tchoezi

- di vir el bare a pupe, eyu ki on a consiervé sacwants adresse di pådje Waibe, po les enocins ki n'zel cnoxhe pont. En clitchant so ene adresse d'el bare a pupe o dira åjheymint so cheke di ces pådjes la. di vir l'istorike da totes les pådjes vizitêyes, eyet eraler so nimporte kéne da ces pådjes la

- di fé bouter en éndjole-cacheuse [di pådjes di tecse, di pådjes d'imådje, di pådje di novele] (F: Moteur de recherche). Po les specialisses c'est come on Gogueule, mins c'est aveu YAHOO ki li programeu da WalYoo cache après çu ki vos li dimandez ...

- di poleur candjî d'ène pådje aviè ene ôte en clitchant so les hyperloyèns ki sont so li pådje k'o d'zel vént po endaler so li pådje ... k'o s'va dizeu ...

: 3 25 fèvrî 2010

CacheAZimadjetes

Francis — 2010-02-01T13:14:12Z

Pocwè CacheDesZimådjetes ? C'est on programe po les infôrmatikîs : Cwand dji scrîs on novea programe, dji does li doner ene imådjete po cwand ci programe la sera so vosse buro, ou bén riployî so li bare a ostis dins li fond da vosse waitroûle. Mins come dji ni pous nén bén dessiner des imådjetes (fitchîs .ICO) dji cache après ene imådjete dins les fitchîs (.exe .ico, .dll) da m'n'éndjole eyet dji d'zels tchoezi ene bele ki dji candje assez po k'ele mousse bén çu ki m'novea programe fwait. CacheAZimådjetes est èn osti po mi aidî a mi ritrover eyet fé ene sacwè ou bén l'ôte aveu l'imådjete ki dj'a ritrové.

Cachî après kéne imådjetes ? O pout cachî après les fitchîs .ICO (i ni d'a nén bråmint) ou bén les imådjetes ki sont dins les programes (.EXE) ou bén les bokets di programe (.DLL) Dins on ridoe ki vo li dijhoz - eyet tos les ridoes ki d' ont dins ci ridoe la, eyet dins li ridoes evnd Ki leu no comince pa ene sacwè come pa egzimpe MS* po trover les imådjetes ki sont dins les programes da Guiôme Ouxhe (Dji vous dire Bill Gates di MicroSoft)

Vir les imådjes k'o a trové Cwand CacheDesZimådjete a trové totes les imådjes ki l'a so vosse éndjole, l'adresse so vos deure plake da les imådjes trovêyes vént dins ene lisse (djivêye). O pout vir les imådjetes come ci pa dzo


CacheDesImadjetes: modèye 2 do 25 di fèvri 2010